Yüksek gerilimde kullanılan primer teçhizatın ana kalemlerinden olan ayırıcılar sistemin gerilimden izole edilmesi için kullanılır. Ayırıcıların akım kesme özellikleri yoktur. Akım altında açılmazlar ve kapatılamazlar.

              Ayırıcıların kesicilerin akım yolu üzerinde bulunur. Kesiciden önce ve sonra yer alırlar. Kesicinin bakım ve onarımı gerektiği zaman kesici açıldıktan sonra ayırıcılar açılır. Sistem tekrar enerjilenmek istendiği zaman önce ayırıcılar kapatılır. Sonra kesici kapatılarak sisteme enerji verilir.

              Ayırıcı kesinlikle yük altında açılmamalıdır. Herhangi bir nedenle yük altında ayırıcı açılırsa, meydana gelecek ark ayırıcıyı tahrip ettiği için çevresine ve ayırıcıyı açana zarar verir. Manevralarda bu hususa dikkat etmelidir. Bugün sistemimizde çeşitli tip ayırıcılar orta ve yüksek gerilimde kullanılmaktadır.

a)Hat ayırıcıları: E.İ.H. çıkışlarında kullanılır.

b)Bara ayırıcısı: Kesici ile bara arasında kullanılır.

c)Toprak ayırıcı: Gerilimden tecrit edilmiş devrelerin toprak tertibatını sağlar. Ait olduğu kesici ve ayırıcının açılmasından sonra kapanabilir. Mekaniki ve Elektriki kilitleme ile bu sağlanır.

a)       Dahili ayırıcılar

b)       Harici ayırıcılar

a)       Istanka ile kumanda edilen ayırıcılar

b)       Mekaniki kumandalı ayırıcılar

c)       Elektriki kumandalı ayırıcılar

d)       Havalı kumandalı ayırıcılar

Ayırıcı seçiminde şu hususların dikkate alınması gerekir.

1-       İşletme gerilimi

2-       Maksimum işletme gerilimi

3-       İzolasyon gerilimi

4-       Nominal akımı

5-       Kısa devre akımı

    Ayırıcılar ayrıca çalışma şekillerine göre sınıflandırılırlar.

Bıçaklı ayırıcıların hareketli üç kontağı aynı zamanda açılır ve kapatılır. Bina içinde veya bina dışında kumanda düzeni emniyet mesafesi dışında açma ve kapama yaptırılır.

    Ayırıcıların madeni olan kısımları topraklanır. Bıçaklı ayırıcılarda, hat ayırıcısı ile toprak bıçağı arasında kilitleme tertibatı vardır.

    Ayırıcılar aşağıdaki bölümlerden meydana gelir.

-          Şase

-          Mesnet izolatörleri

-          Bıçak şeklinde hareketli kontaklar

-          Sabit kontaklar

-          Hareketli kontakları açıp kapatmaya yarayan mekanik düzen

-          Kilit tertibatı

-          Bıçaklı ayırıcılar yapı itibariyle üçe ayrılır.

Toprak bıçağı bina içinde ve bina dışında kullanılabilir. E.İ.H. nın girişi ve çıkışlarında kullanılır. Bakım veya onarım için hattın enerjisi kesildiği zaman toprak bıçağı kapatılır.

    Hat emniyete alınmış olur. Ayırıcılar özel mesnetler, direk üzerinde veye bina içinde hat çıkışlarına monte edilir.

 Döner izolatörlü ayırıcılar yüksek ve çok yüksek gerilimli trafo merkezlerinde kullanılırlar. Kullanma gerilimleri 60, 154, 220, 380, ve 800kVdur.

    Bu ayırıcılar ekseriyetle harici tiptir. Ancak son yıllarda bina içine tesis edilen yüksek gerilim trafo merkezlerinde kullanılmaktadır.

    Hareketli kontakları taşıyan ve hareket ettiren izolatör mekaniki bir tertibatla kendi ekseni etrafında ve ayırıcı cinsine göre belli açılar dahilinde döndürülür.

    Ayırıcıların mekaniki düzeni el ile çalıştırılmasının yanında yakından veya uzaktan kumanda ile elektrik motoru, basınçlı hava ve hidrolik olarak da çalıştırılabilir.

    Ayırıcılar yük altında açılıp kapamamasına rağmen ayırıcıların açılıp kapamalarda kontaklar arasında arklar meydana gelebilir. Bu arkın önlenmesi için ark boynuzları ve korona halkaları kullanılır.

    Döner izolatörlü ayırıcılar iki ana grupta toplanır.

1-       Tek döner izolatörlü ayırıcılar

2-       Çift döner izolatörlü ayırıcılar

Ayırıcının bir izolatörü kendi ekseni etrafında döndürülmesini sağlayacak şekilde yapılmıştır. Döner izolatörlerin durumuna göre iki çeşittir.

a)       Döner İzolatörlü Ortada Olan Ayırıcılar

b)       Döner izolatörlü kenardan olan ayırıcılar

    27.7.2- Döner İzolatörlü Ortadan Olan Ayırıcılar

    Döner izolatörlü ortadan olan ayırıcılar daha ziyade 66, 154, 220kVluk trafo merkezlerinde kullanılırlar.

    Bu tip ayırıcılarda ortada döner izolatör üzerinde sabit bir erkek kontak bulunur. Döner izolatör kendi etrafında 90 derecelik açı ile mekanik düzen vasıtası ile döndürülecek kenarda bulunan sabit izolatör dişi kontaklarına kenetlenerek ayırıcı kapanmış olur.

Çift döner izolatörlü ayırıcılarda ayırıcının her iki izolatörü 90derece kendi ekseni etrafında mekaniki bir düzenle dönerek ayırıcının kapanmasını açılmasını sağlar. Bu tip ayırıcılar kış mevsiminin çok sert geçtiği yerlerde kontakları kaplayan buzun kolay kırılarak açılmasını temin eder.

    Ayırıcılarda elle mekaniki kumanda verildiği gibi yakından veya uzaktan elektriki motor ile de açma ve kapama kumandaları verilebilir. Elektriki ve mekaniki kilitleme tertibatı daha önce izah edildiği gibidir.

Bu tip ayırıcıda döner izolatörün üzerinden hareketli kontağı yekpare olup döner izolatör kendi ekseni etrafında 90derece dönmek sureti ile ayırıcıya açma ve kapama kumandası verilir.

    Ayırıcı toprak bıçaklı yapıldığı takdirde topraklama bıçağının ana kontak ile mekaniki kilitleme tertibatı vardır.

    Bu tip ayırıcılar diğerlerine göre daha çok malzeme ve işçilik gerektirmektedir.

    Bu tip ayırıcı toprak bıçaklı yapıldığı takdirde topraklama bıçağının ana kontakları ile mekaniki kilitleme tertibatının olması gerekir.ayırıcı ana kontakları kapalı iken toprak bıçağı kapatılamaz. Mekaniki kilitleme tertibatına ilaveten birde elektriki kilit tertibatı bulunur. Kesici kapalı iken ayırıcının açılmamasını temin eder. Ancak kesici açık iken ayırıcı açılabilir veya kapatılabilir.