Elektrik Tesisat Borularının Standartları

Ülkemizde şimdiye kadar kullanıcılar tarafından pek ciddiye alınmayan Elektrik Tesisat Boruları, gelişen inşaat teknolojileri, kullanılan kuvvetli akım ve zayıf akım sistemlerinin çoğalması, yurtdışı işlerle tecrübelerini ve kalitelerini arttıran yüklenici firmaların istekleri doğrultusunda, çoğunlukla ithal edilerek veya üretici firmalara özel üretimler yaptırılarak temin edilen bu malzemelerin artık ülkemizde de üretilmeye başlanması sonucunu doğurmuştur.

arasında bulunmasına ve TSE’nin, Bakanlar Kuruluna  uyulması zorunlu standartlar arasına alınması önerisine rağmen, söz konusu malzemeler, henüz üretilmeye ve standartlara uygunluk belgeleri alınmaya başlanmıştır.

Bu konuda ülkemizde kullanılan son standart, Avrupa Elektroteknik Komitesi                                  (CENELEC)Tarafından yayımlanan EN 50086 “BORU SİSTEMLERİ, ELEKTRİK TESİSATLARI İÇİN” dir. Daha önce kullanılan IEC 614 “BORULAR, ELEKTRİK TESİSATLARI İÇİN” 1980 yılında Uluslar arası Elektroteknik Komitesi tarafından (IEC) yayımlanmıştır.Her iki standartta görünüşte ayrı kuruluşlar tarafından yayımlansalar bile, birbirlerinin devamı niteliğindedir. Bu yazının amacı, adı geçen standartların farklarını ve bu farkların kullanıcılara sağladığı faydaları açıklamaktır.

Türk Standartları Enstitüsü, her iki kuruluşla yapılan anlaşmalar sonucunda, söz konusu standartların önüne TS ibaresi koyarak belgelendirmeye yetkilidir(TS EN 50086 veya TS IEC 614 gibi).

Öncelikle her iki standart arasındaki fark kapsamından kaynaklanmaktadır.IEC 614 sadece “BORULAR”ı kapsamına alırken, EN 50086 “BORU SİSTEMLERİNİ” içermektedir. Böylece borular ve bağlantı parçaları (fittingsler) birlikte tasarlanıp, üretilmekte ve birlikte test edilerek aralarında oluşabilecek uyumsuzluklar önlenmektedir. Ayrıca “BORU SİSTEMLERİ”nde koruma sınıfı yine birlikte tasarlanmaktan, üretilmekten ve test edilmelerinden  dolayı, aralarındaki malzeme uyumu son derece yüksek olmakta ve amaca uygun malzeme seçimi kolaylaşmaktadır.

İki standart arasındaki bir başka farklılık ise, boruların tanımlaması ile ilgilidir.IEC 614’te üç rakamlı bir tanımlama ile borunun dış basınca dayanımı ve kullanım sıcaklıklarını belirtilirken, EN 50086’da bu tanımlama dört rakamdan oluşur.Bu rakamlar, borunun dış basınca dayanımı, kullanılabileceği en düşük sıcaklıkta kırılma dayanımı, en yüksek ve en düşük taşıma, depolama, kullanım sıcaklıklarını belirtir.

IEC 614’te toplam beş adet çalışma sıcaklığı sınıfı vardır. Bu sınıflar tablo 1’de gösterilmiştir. EN 50086’da ise en yüksek ve en düşük çalışma sıcaklıkları ayrı ayrı  sınıflandırılmış, bu bilgiler boru tanımlama sisteminde ayrı karakter olarak belirtilmektedir.(Tablo:2) 

Tablo 1: IEC 614 ‘e göre sıcaklık sınıfları 

  Tablo 2: EN 50086’ ya göre sıcaklık sınıfları

Bundan sonra anlatılacak değişiklikler ve farklılıklar laboratuar ortamı ,deney düzenleri ve talimatları ile ilgilidir.

IEC 614 laboratuar ortamını 20°C olarak belirtirken, EN 50086  23°C olarak belirlemiştir. Ayrıca test edilecek numunelerin şartlandırma sürelerinin değişken olmasına karşı, EN 50086 bu süreyi 240 saat olarak sabitlemiştir.

Sıkıştırma deneyinde, sıkıştırma süresi IEC 614’te 30 saniye iken, EN 50086’da 60 saniye öngörülmüştür. Aynı şekilde elektriksel yalıtım deneyinde, deney düzeneğine uygun olarak tuzlu suya daldırılmış boruya 24 saat boyunca uygulanan gerilim 2000v. 50Hz.  olması gerekmektedir. IEC 614 bu gerilimin direk uygulanmasını isterken, EN 50086 uygulamaya 1000v.tan başlayıp sabit bir arttırma ile 15 dakika içerisinde 2000v.a çıkarılmasını emretmektedir. Deney düzeneğinin değiştirildiği en yüksek çalışma sıcaklığında ezilme deneyinde ise IEC 614 sadece +60°C de deney öngörürken EN 50086 da tablo 2 de belirtilen en yüksek çalışma sıcaklılarına göre deney yapılmaktadır.

            Her iki standartta boru dış çapları IEC 423,EN 60423 “BORU DIŞ ÇAPLARI, ELEKTRİK TESİSATLARI İÇİN standardına atıf yapılarak belirtilmektedir.Boru iç çapları ise EN 50086’da üreticinin tercihine (teknolojisinin ve kullandığı hammaddelerin izin verdiği oranda) bırakılmış iken, IEC 614 bu konuda zorlayıcı hükümler içermektedir.

            En son karşılaştırma ise, standartlara uygun borular ile standart dışı borular arasında yapılmalıdır. Standartlara uygun boruların en büyük özelliklerinden biri yangın anında tutuşmaması ve alev üzerinden alındığında alevin yürümemesi ve sönmesidir.Böylece kullanıcı güvenliği en üst seviyeye çıkarılmıştır. 

Tablo 3: EN 50086’ya göre sıkıştırma  dayanımı sınıfları

Tablo 4: EN 50086’ya göre en düşük çalışma sıcaklığında darbe  dayanımı sınıfları